`:top
Die `!transmembrane Serinprotease 2`! (englisch: `*transmembrane protease serine subtype 2`*, `!TMPRSS2`!) ist ein `F33f`_`[Enzym`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Enzym]`_`f, das im menschlichen `F33f`_`[Organismus`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Organismus]`_`f durch das TMPRSS2-`F33f`_`[Gen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Gen]`_`f kodiert wird. Es ist eines von 14 identifizierten Mitgliedern (Stand 2017) der Familie der Typ-II-Transmembran`F33f`_`[serinproteasen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Serinproteasen]`_`f.`:cite-ref-1[`F5bf`_`[1`#cite-note-1]`_`f]
>>Contents
• `F0af`_`[Aufbau`#aufbau]`_`f
• `F0af`_`[Funktion`#funktion]`_`f
• `F0af`_`[Die Rolle von TMPRSS2 bei Zelleintritt von Virionen`#die-rolle-von-tmprss2-bei-zelleintritt-von-virionen]`_`f
• `F0af`_`[SARS-CoV-2`#sars-cov-2]`_`f
• `F0af`_`[Einzelnachweise`#einzelnachweise]`_`f
-─
>>Aufbau
Das TMPRSS2-Gen kodiert ein `F33f`_`[Protein`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Protein]`_`f, das zur Familie der `F33f`_`[Serinproteasen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Serinproteasen]`_`f gehört. Das kodierte Protein enthält mehrere `F33f`_`[Proteindomänen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Proteindomäne]`_`f:
• Eine Typ II `F33f`_`[Transmembrandomäne`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Transmembrandomäne]`_`f.
• Eine Klasse A `F33f`_`[Rezeptor`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Rezeptor_(Biochemie)]`_`f-Domäne, die als Bindungsstelle für `F33f`_`[Calcium`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Calcium]`_`f dient.
• Eine `F33f`_`[Cystein`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Cystein]`_`f-reiche Domäne als „`F33f`_`[Scavenger`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Pattern_Recognition_Receptors]`_`f“-Rezeptor der Gruppe A, die für die Bindung an andere `F33f`_`[Zelloberflächen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Zelloberfläche]`_`f oder `F33f`_`[Moleküle`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Molekül]`_`f zuständig ist.
• Eine `F33f`_`[Protease`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Protease]`_`f-Domäne, die vermutlich an `F33f`_`[Arginin`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Arginin]`_`f- oder `F33f`_`[Lysinresten`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Lysin]`_`f spaltet.`:cite-ref-0-2-0[`F5bf`_`[2`#cite-note-0-2]`_`f]
>>Funktion
Serinproteasen sind an vielen physiologischen und pathologischen Prozessen beteiligt. Es wurde gezeigt, dass das TMPRSS2-Gen durch `F33f`_`[androgene`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Androgene]`_`f `F33f`_`[Hormone`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Hormon]`_`f in `F33f`_`[Prostatakrebs`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Prostatakrebs]`_`fzellen hochreguliert wird und in Prostatakrebsgewebe, das unabhängig von androgenen Hormonen ist, herunterreguliert wird.
Das TMPRSS2-Gen liegt auf dem Chromosom 21 des Menschen, aber es ist zurzeit unbekannt, welche physiologische Rolle TMPRSS2 in `F33f`_`[Trisomie 21`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Down-Syndrom]`_`f, die eine `F33f`_`[Chromosomenaberration`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Chromosomenaberration]`_`f darstellt, spielt.`:cite-ref-0-2-1[`F5bf`_`[2`#cite-note-0-2]`_`f]
>>Die Rolle von TMPRSS2 bei Zelleintritt von Virionen
Die Enzyme `F33f`_`[Trypsin`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Trypsin]`_`f, `F33f`_`[Furin`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Furin]`_`f und weitere `F33f`_`[Proprotein`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Präkursor-Proteine]`_`f-Konvertasen, `F33f`_`[Cathepsine`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Cathepsine]`_`f, Transmembranserinproteasen (TMPRSS) und `F33f`_`[Elastasen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Elastasen]`_`f spielen eine Rolle beim Zelleintritt von `F33f`_`[Coronaviren`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Coronaviridae]`_`f (`*Coronaviridae`*). Die im `F33f`_`[Atemtrakt`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Atemtrakt]`_`f vermehrt vorhandenen und an Zelloberflächen `F33f`_`[exprimierten`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Genexpression]`_`f Proteasen TMPRSS2 und TMPRSS11a begünstigen den Eintritt von `F33f`_`[SARS-CoV`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=SARS-CoV]`_`f-1-Viren. Für die TMPRSS-Protease TMPRSS11d – auch als `*human airway trypsin-like protease`* (HAT) bekannt – wurde eine `F33f`_`[proteolytische`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Proteolyse]`_`f Aktivierung des `F33f`_`[Spike-Glykoproteins`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Spike-Glykoprotein_(SARS-CoV-2)]`_`f von SARS-CoV-1 nachgewiesen. TMPRSS2 geht wiederum mit dem `F33f`_`[ACE2-Rezeptor`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Angiotensin-konvertierendes_Enzym_2]`_`f einen Komplex ein, was ein effizientes Eindringen des Virus direkt an der Zelloberfläche ermöglicht.`:cite-ref-doi10-1016-j-virusres-2014-11-021-3-0[`F5bf`_`[3`#cite-note-doi10-1016-j-virusres-2014-11-021-3]`_`f]`:cite-ref-pmid21068237-4-0[`F5bf`_`[4`#cite-note-pmid21068237-4]`_`f]`:cite-ref-pmid27733646-5-0[`F5bf`_`[5`#cite-note-pmid27733646-5]`_`f] TMPRSS2 und TMPRSS11D aktivieren das S-Protein, indem sie es in die S1- und S2-Untereinheit spalten und somit einen `F33f`_`[Endosomen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Endosom]`_`f-unabhängigen Zelleintritt an der `F33f`_`[Zellmembran`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Zellmembran]`_`f ermöglichen.`:cite-ref-pmid26868298-6-0[`F5bf`_`[6`#cite-note-pmid26868298-6]`_`f]`:cite-ref-pmid21068237-4-1[`F5bf`_`[4`#cite-note-pmid21068237-4]`_`f]
Virenbasierte Therapien umfassen `F33f`_`[monoklonale Antikörper`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Monoklonale_Antikörper]`_`f, antivirale `F33f`_`[Peptide`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Peptid]`_`f, die an das S-Protein von Viren andocken, virale Nukleinsäuresynthese-`F33f`_`[Inhibitoren`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Inhibitor]`_`f und Inhibitoren zum Andocken an weiteren viralen Strukturen und akzessorischen Proteinen. `F33f`_`[Camostat`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Camostat]`_`f ist ein synthetischer niedermolekularer `F33f`_`[Serinprotease-Inhibitor`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Proteaseinhibitoren]`_`f, der zur Behandlung der `F33f`_`[chronischen Pankreatitis`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Pankreatitis]`_`f mit minimalen Nebenwirkungen eingesetzt wird.`:cite-ref-pmid19876587-7-0[`F5bf`_`[7`#cite-note-pmid19876587-7]`_`f]`:cite-ref-pmid17995943-8-0[`F5bf`_`[8`#cite-note-pmid17995943-8]`_`f]`:cite-ref-doi10-1128-cmr-00102-14-9-0[`F5bf`_`[9`#cite-note-doi10-1128-cmr-00102-14-9]`_`f]
`F33f`_`[Aprotinin`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Aprotinin]`_`f, ein aus der Rinderlunge gereinigtes `F33f`_`[Polypeptid`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Polypeptid]`_`f bestehend aus 58 Aminosäureresten, hemmt Serinproteasen und unterdrückt die Spaltung des `F33f`_`[Hämagglutinins`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Hämagglutinin_(Influenzavirus_A)]`_`f an der Virushülle des Influenzavirus und stoppt somit seine Reproduktion.`:cite-ref-pmid7511880-10-0[`F5bf`_`[10`#cite-note-pmid7511880-10]`_`f] Camostat ist ein Therapeutikum gegen `F33f`_`[Krebs`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Krebs_(Medizin)]`_`f, `F33f`_`[Pankreatitis`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Pankreatitis]`_`f und `F33f`_`[Leberfibrose`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Leberzirrhose]`_`f. Bei der Behandlung von menschlichen `F33f`_`[Flimmerepithel`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Flimmerepithel]`_`f-Zellen (`F33f`_`[englisch`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Englische_Sprache]`_`f human tracheal epithelial, HTE) mit einer Camostat-Konzentration von 10 mg/mL reduziert sich der `F33f`_`[Influenza-A-Virus-H1N1`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Influenza-A-Virus_H1N1]`_`f-`F33f`_`[Titer`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Titer_(Medizin)]`_`f im Überstand der `F33f`_`[Viruskultur`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Mikroorganismenkultur]`_`f des `F33f`_`[Stammes`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Stamm_(Biologie)]`_`f A/PR/8/34 erheblich. Eine weitere Studie zeigte, dass Camostat zu einer zehnfachen Reduzierung des SARS-CoV-Titers in Calu3-Zellen (menschliche Lungenkrebs-`F33f`_`[Zelllinie`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Zellkultur]`_`f) führt.`:cite-ref-pmid21068237-4-2[`F5bf`_`[4`#cite-note-pmid21068237-4]`_`f] Bei einer Camostat-Konzentration von 10 μM wird der Zelleintritt von `F33f`_`[MERS-CoV`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=MERS-CoV]`_`f in `F33f`_`[Vero-Zellen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Vero-Zellen]`_`f um das 14-Fache gehemmt. Drei Tage nach einer MERS-CoV-Infektion wird bei einer Camostat-Konzentration von 100 μM die Menge viraler `F33f`_`[RNA`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Ribonukleinsäure]`_`f im Überstand der Calu3-Zellkultur um das 270-Fache reduziert.`:cite-ref-doi10-1128-cmr-00102-14-9-1[`F5bf`_`[9`#cite-note-doi10-1128-cmr-00102-14-9]`_`f] Der Serinprotease-Inhibitor `F33f`_`[Nafamostat`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Nafamostat]`_`f blockiert die MERS-CoV-Infektion `*`F33f`_`[in vitro`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=In_vitro]`_`f`* durch Unterdrückung der TMPRSS2-Aktivität und führt bei einer Konzentration von 1 nM zur 100-fachen Reduzierung des Viruseintritts, was effizienter als Camostat ist.`:cite-ref-pmid27550352-11-0[`F5bf`_`[11`#cite-note-pmid27550352-11]`_`f] `F33f`_`[Bromhexin-Hydrochlorid`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Bromhexin]`_`f (ein Bestandteil von `F33f`_`[Antitussiva`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Antitussivum]`_`f, das ebenfalls die `F33f`_`[Prostatakrebs`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Prostatakrebs]`_`f-`F33f`_`[Metastase`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Metastase]`_`f von Mäusen unterdrückt) könnte ebenfalls als Inhibitor von TMPRSS2 zur Behandlung von Influenzavirus- und Coronavirus-Infektionen eingesetzt werden.`:cite-ref-pmid25122198-12-0[`F5bf`_`[12`#cite-note-pmid25122198-12]`_`f]
Weitere `F33f`_`[FDA`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Food_and_Drug_Administration]`_`f-anerkannte Serinprotease-Inhibitoren wie `F33f`_`[4-(2-Aminoethyl)benzolsulfonylfluorid-Hydrochlorid`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=4-(2-Aminoethyl)benzolsulfonylfluorid]`_`f und Leupeptin weisen unterschiedliche antivirale Aktivitäten auf.`:cite-ref-pmid27550352-11-1[`F5bf`_`[11`#cite-note-pmid27550352-11]`_`f]`:cite-ref-pmid19840668-13-0[`F5bf`_`[13`#cite-note-pmid19840668-13]`_`f]`:cite-ref-pmid21435673-14-0[`F5bf`_`[14`#cite-note-pmid21435673-14]`_`f] Ovomucoid, ein Trypsin-Inhibitor, hemmt bei einer Konzentration von 50 µM die Influenza-A-Virus-H1N1-Ausbreitung (Stamm A/Memphis/14/96) effizienter als Aprotinin.`:cite-ref-pmid19840668-13-1[`F5bf`_`[13`#cite-note-pmid19840668-13]`_`f] 3-Amidinophenylalanylderivate könnten TMPRSS2 mit einer Konzentration im Nanomolbereich hemmen.`:cite-ref-pmid23527573-15-0[`F5bf`_`[15`#cite-note-pmid23527573-15]`_`f] Außerdem wurde gezeigt, dass drei Benzamidinderivate als `F33f`_`[Peptidmimetika`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Peptidmimetika]`_`f die Influenza-A-Virus-H1N1-Infektion der Stämme A/Memphis/14/96 und A/Hamburg/5/2009 in TMPRSS2- und HAT-exprimierten Zellen unterschiedlich hemmen.`:cite-ref-pmid20237084-16-0[`F5bf`_`[16`#cite-note-pmid20237084-16]`_`f]
Bei `F33f`_`[Knockout-Mäusen`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Knockout-Maus]`_`f, bei denen das TMPRSS2-Gen deaktiviert ist, wies man bei intranasaler Stimulation mit `F33f`_`[Polyinosinsäure:Polycytidylsäure`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Poly_I:C]`_`f (eine `F33f`_`[Immunstimulans`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Immunstimulans]`_`f, im Englischen kurz poly I:C) eine abgeschwächte `F33f`_`[Chemokin`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Chemokin]`_`f- und/oder `F33f`_`[Zytokin`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Zytokin]`_`f-Reaktion auf, die im `F33f`_`[Immunsystem`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Immunsystem]`_`f eine Rolle spielen. Außerdem verloren sie an Gewicht und die Virendynamik in der Lunge nahm ab. Daher spielt TMPRSS2 eine wichtige Rolle bei der Virenausbreitung von SARS-CoV und MERS-CoV innerhalb der Atemwege von Mausmodellen und in der murinen `F33f`_`[Immunpathologie`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Immunologie]`_`f.`:cite-ref-doi10-1128-jvi-01815-18-17-0[`F5bf`_`[17`#cite-note-doi10-1128-jvi-01815-18-17]`_`f]
>>>SARS-CoV-2
Eine Studie,`:cite-ref-18[`F5bf`_`[18`#cite-note-18]`_`f] die von Markus Hoffmann, Hannah Kleine-Weber und Stefan Pöhlmann vom `F33f`_`[Deutschen Primatenzentrum`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Deutsches_Primatenzentrum]`_`f zusammen mit anderen Forschern durchgeführt wurde, bestätigt, dass auch das Virus `F33f`_`[SARS-CoV-2`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=SARS-CoV-2]`_`f die Präsenz des `F33f`_`[ACE2-Rezeptors`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=ACE2]`_`f und des TMPRSS2-Enzyms in der Zellmembran der Lungenzelle benötigt. Das TMPRSS2-Enzym bewirkt nach dem Andocken des Virus an die Zelle die Spaltung des auf der `F33f`_`[Virushülle`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Virushülle]`_`f befindlichen `F33f`_`[Spike-Proteins`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Spike-Protein]`_`f, dieser Schritt ist für den Zelleintritt des Virus erforderlich. Der bekannte `F33f`_`[Inhibitor`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Inhibitor]`_`f für TMPRSS2, `F33f`_`[Camostat`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Camostat]`_`f, verringert dieser Studie zufolge im `F33f`_`[Zellversuch`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Zellkultur]`_`f `*in vitro`* deutlich die Eindringwahrscheinlichkeit von SARS-CoV-2 und könnte zur Behandlung geeignet sein. Dies könnte auch die Ursache dafür sein, dass Kinder nur selten schwer erkranken, da deren TMPRSS2-Spiegel deutlich geringer als bei alten Menschen ist.`:cite-ref-19[`F5bf`_`[19`#cite-note-19]`_`f]
>>Einzelnachweise
`:cite-note-1`!1.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-1]`_`f B. Knudsen, J. Lucas, P. Nelson: `*Serine Proteases (Type II) Spanning the Plasma Membrane.`* In: M. Schwab (Hrsg.): `*Encyclopedia of Cancer`*. Springer, Berlin, Heidelberg, 2011. `F33f`_`[doi`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Digital_Object_Identifier]`_`f:10.1007/978-3-642-16483-5_5257
`:cite-note-0-2`!2.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-0-2-0]`_`f Ariane Paoloni-Giacobino, Haiming Chen, Manuel C. Peitsch, Colette Rossier, Stylianos E. Antonarakis: Cloning of the TMPRSS2 Gene, Which Encodes a Novel Serine Protease with Transmembrane,LDLRA, and SRCR Domainsand Maps to 21q22.3. In: Genomics. Band 44. Geneva, Schweiz 1997, S. 309–320.
`:cite-note-doi10-1016-j-virusres-2014-11-021-3`!3.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-doi10-1016-j-virusres-2014-11-021-3-0]`_`f Jean Kaoru Millet, Gary R. Whittaker: Host cell proteases: critical determinants of coronavirus tropism and pathogenesis. In: Virus Res. 16. April 2015, `F33f`_`[doi`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Digital_Object_Identifier]`_`f:10.1016/j.virusres.2014.11.021 (englisch).
`:cite-note-pmid21068237-4`!4.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid21068237-4-0]`_`f A. Shulla, T. Heald-Sargent, G. Subramanya, J. Zhao, S. Perlman, T. Gallagher: `*A transmembrane serine protease is linked to the severe acute respiratory syndrome coronavirus receptor and activates virus entry.`* In: `*`F33f`_`[Journal of Virology`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Journal_of_Virology]`_`f.`* Band 85, Nummer 2, Januar 2011, S. 873–882, doi:10.1128/JVI.02062-10. PMID 21068237, PMC 3020023 (freier Volltext).
`:cite-note-pmid27733646-5`!5.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid27733646-5-0]`_`f K. Shirato, K. Kanou, M. Kawase, S. Matsuyama: `*Clinical Isolates of Human Coronavirus 229E Bypass the Endosome for Cell Entry.`* In: `*J Virol.`* Dez 2016, doi:10.1128/JVI.01387-16. PMID 27733646.
`:cite-note-pmid26868298-6`!6.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid26868298-6-0]`_`f A. Zumla, J. F. Chan, E. I. Azhar, D. S. Hui, K. Y. Yuen: `*Coronaviruses - drug discovery and therapeutic options.`* In: `*Nature reviews. Drug discovery.`* Band 15, Nummer 5, 2016, S. 327–347, doi:10.1038/nrd.2015.37. PMID 26868298 (Review).
`:cite-note-pmid19876587-7`!7.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid19876587-7-0]`_`f J. K. Sai, M. Suyama, Y. Kubokawa, Y. Matsumura, K. Inami, S. Watanabe: `*Efficacy of camostat mesilate against dyspepsia associated with non-alcoholic mild pancreatic disease.`* In: `*Journal of gastroenterology.`* Band 45, Nummer 3, März 2010, S. 335–341, doi:10.1007/s00535-009-0148-1. PMID 19876587.
`:cite-note-pmid17995943-8`!8.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid17995943-8-0]`_`f R. Talukdar, R. K. Tandon: `*Pancreatic stellate cells: new target in the treatment of chronic pancreatitis.`* In: `*Journal of gastroenterology and hepatology.`* Band 23, Nummer 1, Januar 2008, S. 34–41, doi:10.1111/j.1440-1746.2007.05206.x. PMID 17995943 (Review).
`:cite-note-doi10-1128-cmr-00102-14-9`!9.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-doi10-1128-cmr-00102-14-9-0]`_`f J. F. W. Chan, S. K. P. Lau, K. K. W. To, V. C. C. Cheng, P. C. Y. Woo, K.-Y. Yuen: Middle East respiratory syndrome coronavirus: another zoonotic betacoronavirus causing SARS-like disease. In: Clin Microbiol Rev. 15. März 2015, `F33f`_`[doi`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Digital_Object_Identifier]`_`f:10.1128/CMR.00102-14 (englisch).
`:cite-note-pmid7511880-10`!10.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid7511880-10-0]`_`f A. V. Ovcharenko, O. P. Zhirnov: `*Aprotinin aerosol treatment of influenza and paramyxovirus bronchopneumonia of mice.`* In: `*Antiviral research.`* Band 23, Nummer 2, Februar 1994, S. 107–118, doi:10.1016/0166-3542(94)90038-8. PMID 7511880.
`:cite-note-pmid27550352-11`!11.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid27550352-11-0]`_`f M. Yamamoto, S. Matsuyama, X. Li, M. Takeda, Y. Kawaguchi, J. I. Inoue, Z. Matsuda: `*Identification of Nafamostat as a Potent Inhibitor of Middle East Respiratory Syndrome Coronavirus S Protein-Mediated Membrane Fusion Using the Split-Protein-Based Cell-Cell Fusion Assay.`* In: `*Antimicrobial agents and chemotherapy.`* Band 60, Nummer 11, 11 2016, S. 6532–6539, doi:10.1128/AAC.01043-16. PMID 27550352, PMC 5075056 (freier Volltext).
`:cite-note-pmid25122198-12`!12.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid25122198-12-0]`_`f J. M. Lucas, C. Heinlein, T. Kim, S. A. Hernandez, M. S. Malik, L. D. True, C. Morrissey, E. Corey, B. Montgomery, E. Mostaghel, N. Clegg, I. Coleman, C. M. Brown, E. L. Schneider, C. Craik, J. A. Simon, A. Bedalov, P. S. Nelson: `*The androgen-regulated protease TMPRSS2 activates a proteolytic cascade involving components of the tumor microenvironment and promotes prostate cancer metastasis.`* In: `*Cancer discovery.`* Band 4, Nummer 11, November 2014, S. 1310–1325, doi:10.1158/2159-8290.CD-13-1010. PMID 25122198, PMC 4409786 (freier Volltext).
`:cite-note-pmid19840668-13`!13.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid19840668-13-0]`_`f E. Böttcher, C. Freuer, T. Steinmetzer, H. D. Klenk, W. Garten: `*MDCK cells that express proteases TMPRSS2 and HAT provide a cell system to propagate influenza viruses in the absence of trypsin and to study cleavage of HA and its inhibition.`* In: `*`F33f`_`[Vaccine`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Vaccine]`_`f.`* Band 27, Nummer 45, Oktober 2009, S. 6324–6329, doi:10.1016/j.vaccine.2009.03.029. PMID 19840668.
`:cite-note-pmid21435673-14`!14.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid21435673-14-0]`_`f G. Simmons, S. Bertram, I. Glowacka, I. Steffen, C. Chaipan, J. Agudelo, K. Lu, A. J. Rennekamp, H. Hofmann, P. Bates, S. Pöhlmann: `*Different host cell proteases activate the SARS-coronavirus spike-protein for cell-cell and virus-cell fusion.`* In: `*Virology.`* Band 413, Nummer 2, Mai 2011, S. 265–274, doi:10.1016/j.virol.2011.02.020. PMID 21435673, PMC 3086175 (freier Volltext).
`:cite-note-pmid23527573-15`!15.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid23527573-15-0]`_`f D. Meyer, F. Sielaff, M. Hammami, E. Böttcher-Friebertshäuser, W. Garten, T. Steinmetzer: `*Identification of the first synthetic inhibitors of the type II transmembrane serine protease TMPRSS2 suitable for inhibition of influenza virus activation.`* In: `*The Biochemical journal.`* Band 452, Nummer 2, Juni 2013, S. 331–343, doi:10.1042/BJ20130101. PMID 23527573.
`:cite-note-pmid20237084-16`!16.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-pmid20237084-16-0]`_`f E. Böttcher-Friebertshäuser, C. Freuer, F. Sielaff, S. Schmidt, M. Eickmann, J. Uhlendorff, T. Steinmetzer, H. D. Klenk, W. Garten: `*Cleavage of influenza virus hemagglutinin by airway proteases TMPRSS2 and HAT differs in subcellular localization and susceptibility to protease inhibitors.`* In: `*`F33f`_`[Journal of Virology`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Journal_of_Virology]`_`f.`* Band 84, Nummer 11, Juni 2010, S. 5605–5614, doi:10.1128/JVI.00140-10. PMID 20237084, PMC 2876594 (freier Volltext).
`:cite-note-doi10-1128-jvi-01815-18-17`!17.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-doi10-1128-jvi-01815-18-17-0]`_`f N. Iwata-Yoshikawa, T. Okamura, Y. Shimizu, H. Hasegawa, M. Takeda, N. Nagata: TMPRSS2 contributes to virus spread and immunopathology in the airways of murine models after coronavirus infection. In: J Virol. 5. März 2019, `F33f`_`[doi`:/page/entry.mu`zim=wikipedia_de_all_nopic_2026-01.zim|entry_path=Digital_Object_Identifier]`_`f:10.1128/JVI.01815-18 (englisch).
`:cite-note-18`!18.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-18]`_`f Markus Hoffmann, Hannah Kleine-Weber, Simon Schroeder, Nadine Krüger, Tanja Herrler, Sandra Erichsen, Tobias S. Schiergens, Georg Herrler, Nai-Huei Wu, Andreas Nitsche, Marcel A. Müller, Christian Drosten, Stefan Pöhlmann: `*SARS-CoV-2 Cell Entry Depends on ACE2 and TMPRSS2 and Is Blocked by a Clinically Proven Protease Inhibitor`*. In: `*Cell.`* 2020. doi:10.1016/j.cell.2020.02.052
`:cite-note-19`!19.`! `F0af`_`[↑`#cite-ref-19]`_`f Bryce A. Schuler, A. Christian Habermann, Erin J. Plosa, Chase J. Taylor, Christopher Jetter, Nicholas M. Negretti, Meghan E. Kapp, John T. Benjamin, Peter Gulleman, David S. Nichols, Lior Z. Braunstein, Alice Hackett, Michael Koval, Susan H. Guttentag, Timothy S. Blackwell, Steven A. Webber, Nicholas E. Banovich, Jonathan A. Kropski, Jennifer M. S. Sucre: `*Age-determined expression of priming protease TMPRSS2 and localization of SARS-CoV-2 in lung epithelium`*. In: `*JCI.`* 2020. doi:10.1172/JCI140766
`c`F0af`_`[↑ Back to top`#top]`_`f`a